Onoprechtheid ontstaat in mijn optiek zelden alleen door onwaarheid. Vaker ontstaat het moment dat woorden, timing en emotie niet meer op elkaar aansluiten. Je zegt dat je open wilt zijn, maar blijft vaag. Je geeft complimenten, maar zonder echte inhoud. Je wilt rust uitstralen, maar de ruimte voelt dat je spanning wegpoetst. Dat is precies waarom oprechtheid zo bepalend is.
In de filosofie van communicatie geldt oprechtheid zelfs als een basisnorm: zonder een verwachting van oprechtheid kunnen mensen elkaar nauwelijks nog vertrouwen. Tegelijk zit er een grijs gebied tussen volledig open en duidelijk onecht. Juist daar zie ik veel leiders fouten maken.
De eerste manier om onoprechtheid te voorkomen is dus simpel, maar niet makkelijk: zeg niet meer dan je echt kunt dragen. Veel leiders denken dat ze vertrouwen bouwen door compleet, geruststellend en sterk te klinken. Vaak gebeurt het omgekeerde. In onzekere situaties werkt het beter om helder te zeggen wat je wél weet, wat je nog niet weet, en waarom je toch een bepaalde richting kiest.
Focus op wat gezegd kan worden, niet op wat niet gezegd kan worden. Mensen verdragen onvolledigheid vaak beter dan een te gepolijste boodschap die niet klopt met wat ze voelen.
Een tweede grote valkuil is valse lof. Veel leiders prijzen om gedoe te vermijden, om sympathiek te blijven, of om een lastige boodschap later zachter te maken. Maar juist dat tast geloofwaardigheid aan in mijn optiek. Onoprechte complimenten doen bijvoorbeeld echte schade toe: ze maken onduidelijk wat goed werk eigenlijk is en ondermijnen later eerlijke feedback.
Het verschil zit bijna altijd in specificiteit. Vaag applaus voelt als politiek. Precieze waardering voelt als aandacht. Zeg dus niet: “Geweldig gedaan.” Zeg: “Je hield in dat gesprek de rust, terwijl de ander emotioneel werd. Daardoor bleef de beslissing helder.”
Mensen vertrouwen je niet meer omdat je altijd mooi spreekt, maar omdat ze voelen dat je niets speelt. Oprechtheid is in mijn optiek niet alles zeggen, maar niets zeggen wat je innerlijk niet kunt dragen.
