Van storyteller naar sensemaker: de nieuwe rol van leiders
Stel dat je morgen een belangrijke verandering aan je team moet uitleggen. Misschien een reorganisatie, een nieuwe strategie of de komst van AI. Vroeger was de kans groot dat jij degene was die het nieuws bracht. Nu is de kans minstens zo groot dat medewerkers al van alles hebben gelezen, gehoord en besproken voordat jij überhaupt aan je verhaal begint. Ze zagen iets op LinkedIn, lazen een artikel, spraken een collega of vroegen ChatGPT wat de ontwikkeling voor hun baan betekent.
Dat verandert iets fundamenteels aan leiderschapscommunicatie. Je hoeft steeds minder de persoon te zijn die informatie komt brengen. Je moet steeds vaker degene zijn die helpt om informatie te begrijpen.
Gartner noemt dit executive sensemaking. Tijdens verandering zijn leiders niet langer vanzelfsprekend de belangrijkste bron van informatie. Medewerkers vormen hun beeld via allerlei verschillende bronnen en proberen daar vervolgens zelf een logisch verhaal van te maken. De rol van een leider verschuift daardoor van vertellen wat er gebeurt naar duiden waarom het gebeurt, welke afwegingen zijn gemaakt en wat het concreet betekent.
Het interessante is dat sensemaking helemaal geen nieuw begrip is. Organisatiewetenschapper Karl Weick onderzocht al decennia geleden hoe mensen betekenis geven aan nieuwe, onduidelijke of onverwachte situaties. Mensen ontvangen informatie namelijk niet simpelweg om daar vervolgens rationeel naar te handelen. Ze proberen eerst te begrijpen wat er aan de hand is.
Juist daar wordt de rol van leiders belangrijker. Gartner vond dat 79% van medewerkers weinig vertrouwen heeft in veranderingen binnen de organisatie. Meer communicatie lost dat niet automatisch op. Wanneer medewerkers tien verschillende signalen ontvangen, kan een elfde boodschap van de directie de verwarring zelfs vergroten.
Dat vraagt dus om iets anders dan storytelling. Een storyteller bouwt een overtuigend verhaal. Een sensemaker helpt mensen de werkelijkheid te interpreteren. Dat betekent bijvoorbeeld dat je niet alleen vertelt welke keuze is gemaakt, maar ook welke opties op tafel lagen. Dat je niet doet alsof alles al duidelijk is, maar benoemt wat nog onzeker is. Dat je niet alleen vraagt of mensen de boodschap hebben begrepen, maar ook: “Wat denken jullie dat hier eigenlijk aan de hand is?”
Dat lijkt misschien een klein verschil, maar het vraagt ander gedrag van leiders.
Van: vertellen wat er besloten is → Naar: uitleggen welke afweging erachter zit
Van: onzekerheid gladstrijken → Naar: benoemen wat je wel en nog niet weet
Van: meer informatie delen → Naar: helpen bepalen welke informatie relevant is
Van: vragen “Is het duidelijk?” → Naar: vragen “Hoe interpreteren jullie dit?”
Misschien is dat wel de volgende stap in leiderschapscommunicatie. We hebben jarenlang leiders geleerd betere storytellers te worden. Nu iedereen voortdurend toegang heeft tot informatie en verhalen, wordt een andere vaardigheid schaarser: mensen helpen bepalen wat al die informatie eigenlijk betekent.
Ben jij in je volgende teamoverleg vooral de storyteller, of durf je ook de sensemaker te zijn?
